Yapay zeka ile ihale analizi: 4 dakikada şartname, risk ve karar gerekçesi

AI bir şartnameyi nasıl okur?

Geleneksel sistem PDF'yi metne çevirir, anahtar kelime arar, eşleşme sayısına göre puan verir. Bu 2010'ların yöntemi. Modern yöntem büyük dil modeli (LLM) kullanır: PDF metne çevrilir, model 30-180 sayfayı tek bağlamda okur, anlamsal yapıyı çıkarır.

Tendermeister Gemini 2.5 Pro tabanlı, prompt mühendisliği Türkçe yapılmış. Model şu sekiz sorunun cevabını arar: ihale neyle ilgili? yaklaşık maliyet kaç? geçici teminat ne kadar? iş bitirme şartı neydi? istenen belgeler ne? riskli maddeler var mı? KİK kararı ile çelişen ifade var mı? firma için uygun mu?

Cevaplar Türkçe, kısa ve gerekçelidir. "Skor 78" değil, "Skor 78 — sektör tam eşleşme (35/35), il dışı projeniz az (8/15), iş bitirme şartı sınırda (10/15)". Ekip karar verirken neye bakacağını bilir.

KO kriter çıkarımı — gözden kaçanı yakalamak

Şartnamenin "isteklilerin sunması zorunlu belgeler" bölümü 1.5-2 sayfa olur. AI bunları madde madde çıkarır: ticaret sicil gazetesi, imza sirküleri, vergi borcu yoktur belgesi, SGK borcu yoktur belgesi, banka referans mektubu (asgari tutar belirtilirse), iş deneyim belgesi (asgari tutar ve süre belirtilirse), istenen sertifikalar (ISO 9001, ISO 14001, ISO 13485 vb.).

Sonra firmanın profilindeki belge kütüphanesine bakar; hangileri var, hangileri eksik, hangilerinin süresi dolmak üzere — hepsini gösterir. "Eksik 3 belge, kurumdan tedariki ortalama 5 iş günü sürüyor; bu ihalenin son tarihi 8 gün sonra; yetiştiremezsiniz" gibi pratik uyarılar düşer.

Risk tespiti: alışılmadık maddeler ve tuzaklar

Şartnameler bazen alışılmadık maddeler içerir. Birkaç örnek:

• Garanti süresi 5 yıl (sektör ortalaması 2 yıl) — bu maliyetinizi %8-12 artırır.
• Geçmiş 12 ay içinde kabul edilmiş benzer iş — çok dar tanım; çoğu firma elenir.
• Yabancı para endeksli ödeme şartı — kur riski size kalır.
• İdarenin tek taraflı sözleşme uzatma hakkı — fiyat sabit, süre değişken.
• Cezai şart günlük binde 1.5 (yasal üst sınır binde 1) — KİK'e itiraz edilebilir.

Tendermeister bu yapıdaki maddeleri otomatik tespit edip uyarı çıkarır. Tek başına bu özellik birçok ekip için 3-4 ihalede zarardan kurtarmaya değiyor.

KİK Kurul kararı semantik eşleşmesi

KİK'in 2018-2025 arası yayımladığı 38.000 Kurul kararı sistemde indeksli. Şartnamedeki bir madde geçmiş bir karara konu olduysa, AI bunu fark eder. Örnek: "yalnızca CE belgeli ürünler kabul edilir" maddesi 2023/UH.II-3892 kararıyla yetersiz bulundu (CE + ISO sertifikası birlikte istenmeliydi). Sistem bu eşleşmeyi kullanıcıya gösterir; firma itiraz veya idari netleştirme talep etme yolunu açabilir.

Bu özellik özellikle tıbbi cihaz, IT, makine, kimyasal ve enerji sektörlerinde sık iş yapan firmalar için yıllık 4-8 ihalede karar değiştiriyor.

Türkçe LLM neden önemli?

Türkçe morfolojisi Hint-Avrupa dillerinden farklı. Çoğu büyük dil modeli Türkçe için "yeterli" çalışsa da kamu ihale jargonunda zayıflar. "Geçici teminat", "kesin teminat", "iş bitirme belgesi", "yapım işleri benzer iş tebliği" gibi terimler sıradan modellerde karışıyor.

Tendermeister kullandığı modeli Türkiye kamu ihale literatürü (mevzuat + 18.000 anonim şartname örneği + Kurul kararları) üzerinde fine-tune etti. Bu sayede "iş bitirme oranı" ile "iş deneyim oranı" arasındaki nüansı bilir; "doğrudan temin" ile "pazarlık usulü" karıştırmaz.

Halüsinasyon ve doğruluk denetimi

LLM'lerin en büyük zayıflığı halüsinasyon — bilmediği şeyi uydurmak. Tendermeister bunu önlemek için iki katmanlı kontrol uygular:

1. Kaynak izleme: Her özet maddesi için şartnamenin hangi sayfasından geldiği işaretlidir. "Geçici teminat 126.000 TL — sayfa 7, madde 3.4". Kullanıcı tek tıkla orijinale atlayıp doğrulayabilir.
2. Çapraz kontrol: Sayısal değerler ikinci bir model çağrısıyla doğrulanır. İki model farklı söylerse "tutarsızlık" uyarısı çıkar.

Müşteri verilerimizde halüsinasyon oranı %0.7. Endüstri ortalaması %3-6.

Veri gizliliği — şartnameniz nereye gidiyor?

Yüklediğiniz şartname dosyaları Frankfurt europe-west1 üzerinde işlenir. AI sağlayıcımız Google Vertex AI ile veri işleme sözleşmesi (DPA) imzalıdır; verileriniz model eğitimi için kullanılmaz. İşlem bittikten 30 gün sonra dosya silinir. Bu KVKK m.7 ve GDPR Article 17 ile uyumludur.

Pratik kullanım: günlük rutine nasıl oturur?

Tipik bir ihale günü şöyle akar: sabah 09:00'da Telegram'a yeni ilan bildirimi düşer. Skor 84. Ekip arkadaşı tıklar; 4 dakikalık AI özetini okur. KO kriterler tamam, geçici teminat makul, KİK karar uyarısı yok. "Teklif verilecek" işaretler. Sistem ihale dosyası açar; teklif iskeleti üretmeye başlar (arka planda 12-18 dakika sürer). Öğleden sonra ekip iskeleti gözden geçirir, sayısal teklif çalışmasını yapar, akşam 16:00'a kadar dosya hazır olur.